Đánh giá môi trường lao động là hoạt động bắt buộc theo pháp luật Việt Nam nhằm xác định mức độ phơi nhiễm của người lao động với các yếu tố nguy hiểm và yếu tố có hại tại nơi làm việc, từ đó triển khai biện pháp kiểm soát, phòng ngừa bệnh nghề nghiệp và bảo đảm an toàn - vệ sinh lao động. Đây cũng là cơ sở pháp lý để doanh nghiệp tuân thủ các tiêu chuẩn và quy định hiện hành khi tổ chức sản xuất.

Các quy định đánh giá môi trường lao động tại Việt Nam

1. Trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh trong hoạt động đánh giá môi trường lao động

(Theo Điều 45 Nghị định 44/2016/NĐ-CP)

• Cơ sở sản xuất, kinh doanh có trách nhiệm cập nhật Hồ sơ vệ sinh lao động đối với các nội dung liên quan đến yếu tố có hại cần quan trắc môi trường lao động khi có sự thay đổi về quy trình công nghệ, quy trình sản xuất hoặc khi cải tạo, nâng cấp cơ sở có khả năng phát sinh yếu tố nguy hại mới ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động.
• Bên cạnh đó, trước ngày 31 tháng 12 hằng năm, doanh nghiệp phải gửi báo cáo về việc thực hiện công tác quan trắc môi trường lao động tới Sở Y tế nơi cơ sở có trụ sở chính và nơi có người lao động đang làm việc, theo đúng quy định.

2. Tần suất thực hiện đánh giá môi trường lao động

(Theo Khoản 2, Điều 7 Nghị định 39/2016/NĐ-CP)

Người sử dụng lao động có trách nhiệm chủ động xây dựng kế hoạch và tổ chức kiểm tra, đo đạc, đánh giá hiệu quả các biện pháp phòng, chống yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại ít nhất 01/ năm.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải thực hiện đo kiểm, quan trắc môi trường lao động tối thiểu 01 lần mỗi năm. Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, hoạt động đánh giá cần được triển khai chi tiết đến từng tổ, đội, phân xưởng nhằm phản ánh chính xác điều kiện lao động thực tế.

3. Các yếu tố có hại cần đánh giá môi trường lao động

Theo Điều 35 Nghị định 44/2016/NĐ-CP, việc đo kiểm quan trắc môi trường lao động phải được thực hiện đầy đủ đối với các yếu tố có hại đã được xác định trong Hồ sơ vệ sinh lao động do cơ sở lao động lập.

Mẫu Hồ sơ vệ sinh môi trường lao động được quy định tại Phụ lục I - Nghị định 39/2016/NĐ-CP, trong đó xác định rõ các vị trí cần quan trắc, số lượng mẫu và loại mẫu tương ứng.

Căn cứ Phụ lục I Nghị định 39/2016/NĐ-CP và tình hình thực tế tại doanh nghiệp, các yếu tố quan trắc môi trường lao động thường được phân thành các nhóm sau:

• Nhóm vi khí hậu: nhiệt độ, độ ẩm, vận tốc gió, bức xạ nhiệt;
• Nhóm yếu tố vật lý: ánh sáng, tiếng ồn, rung động, điện từ trường, bức xạ ion hóa và không ion hóa;
• Nhóm bụi: bụi toàn phần, bụi hô hấp, bụi mịn;
• Nhóm hóa học: khí độc, dung môi, hóa chất nguy hại;
• Nhóm vi sinh: vi khuẩn, nấm, virus;
• Nhóm tâm sinh lý và Ergonomics: tư thế làm việc, gánh nặng lao động, căng thẳng thần kinh - tâm lý;
• Nhóm yếu tố tổ chức lao động: ca kíp, thời gian làm việc - nghỉ ngơi, bố trí vị trí lao động.

4. Đơn vị nào bắt buộc phải quan trắc, đánh giá môi trường lao động

Tất cả các cơ quan, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất - kinh doanh có sử dụng lao động đều thuộc diện bắt buộc thực hiện quan trắc môi trường lao động. Bao gồm: công ty, xí nghiệp, bệnh viện, trường học, cơ sở lắp ráp ô tô - xe máy, ngành dệt may, công nghiệp gỗ, chăn nuôi, chế biến thực phẩm, sản xuất sắt thép, điện tử, ngân hàng, siêu thị và các loại hình cơ sở khác có phát sinh yếu tố nguy hại trong quá trình lao động.

5. Căn cứ pháp lý về đánh giá  môi trường lao động

5.1. Căn cứ pháp lý

Hoạt động đánh giá môi trường lao động được thực hiện nhằm bảo đảm tuân thủ pháp luật và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường lao động, đồng thời góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn, nâng cao hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp.

Việc quản lý, đánh giá môi trường lao động giúp doanh nghiệp kiểm soát rủi ro, hạn chế bệnh nghề nghiệp và tai nạn lao động, thực hiện đúng hướng dẫn tại Thông tư 19/2016/TT-BYT về quản lý vệ sinh lao động và sức khỏe người lao động, qua đó giảm áp lực kiểm tra, thanh tra và chi phí quản lý cho cơ quan nhà nước.

5.2. Bộ luật lao động

• Điểm c, khoản 1, điều 138: Kiểm tra, đánh giá các yếu tố nguy hiểm và yếu tố có hại tại nơi làm việc của cơ sở lao động để đề ra các biện pháp loại trừ, giảm thiểu các mối nguy hiểm, yếu tố có hại, cải thiện điều kiện lao động, chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cho người lao động.

5.3. Luật An toàn vệ sinh lao động

• Khoản 4, Điều 16 luật An toàn vệ sinh lao động quy định: Hằng năm hoặc khi cần thiết đơn vị sử dụng lao động phải tổ chức kiểm tra, đô đạc, đánh giá các yếu tố nguy hiểm và yếu tố có hại tại nơi làm việc để tiến hành các biện pháp khắc phục về công nghệ, kỹ thuật nhằm loại trừ, khắc phục và giảm thiểu yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc, cải thiện điều kiện làm việc của người lao động, chăm sóc sức khỏe cho người lao động.
• Điểm 18: Kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại tại nơi làm việc.